Mój pierwszy zając

Free texts and images.
Jump to: navigation, search

Mój pierwszy zając • Opowiadanie • written by Kornel Makuszyński
Mój pierwszy zając
Opowiadanie
written by Kornel Makuszyński
Info Simple bw.svg Mój pierwszy zając: Information and licence SemiPD-icon.svg

Nie mam w sobie złości. Ojcom Kościoła nie byłoby trudno udowodnić, że Pan Bóg stwarzając aniołów moją przyszłą osobę wziął sobie za model. Przyznam się jednak, że z niejaką zawiścią czytuję wspomnienia myśliwskie moich przyjaciół, wspomnienia pełne dymiących strzałów, krwi, nazwanej lepko i czerwono „posoką”, i - last not least - śmierci. Zdaje mi się - człowiekowi spokojnemu - że taki jeden z drugim nic innego nie robi, tylko morduje z kamienną, niewzruszoną twarzą. Potrzeba mu szynki na święta, idzie sobie do lasu i morduje od ręki pięć lub sześć dzików, zaprosił żarłocznych gości, znowu idzie do lasu i zakatrupią tuzin jeleni, tak jakby inny zjadł bułkę z masłem. Oto mi są ludzie! Ossendowski, sercu mojemu bliski, wymordowawszy cały zwierzostan Azji i Europy, pojechał do Afryki rozpalonej i tam natłukł co niemiara dostojnych słoni, żyraf smukłoszyich i prychających hipopotamów. Po parze z każdego gatunku łaskawie zostawił, aby z kretesem nie zaginął. Zjadasz potem u niego ucztę, a on cię uprzejmie zagadnie:

- Może pan pozwoli nereczkę z krokodyla?

Spał sobie biedactwo, nad jeziorem Czad… Szynka z fakoszera też nie jest najgorsza, ale radzę nóżki żyrafy, pieczone na palmowym liściu.

To rozumiem. Albo inny mój przyjaciel, ślicznie piszący. Uśmiecha się, a zbryzgany jest krwią, postrach puszczy i kniei. Kiedy się ten zjawi w podkarpackich lasach, niedźwiedzie, ujrzawszy swoją śmierć, nie usiłują nawet bronić się, lecz pokornie, rzędem się ustawiwszy, przymykają oczęta i czekają na piorun ze straszliwej jego rusznicy. Po co uciekać i dokąd? Po co męczyć się przed śmiercią? Toteż myśliwy ten potężny sypia na niedźwiedzich skórach, spodnie ma ze skóry łosia, kamizelkę ze skóry jeleniej, a czapkę z rysia. Przy stole posługują mu dwa biedne niedźwiadki, z jego łaski sieroty, dzieci jego igrają kłami dzików, a służąca ściera kurze lisią kitą. Stróżem w domu jest stary, kaprawy niedźwiedź, pijaczyna.

A taki Krzywoszewski - też nie daj Boże? Kiedy ulicą przechodzi i z nawyku nasłuchuje grania głuszca, wtedy wszystkie zające w sklepach spożywczych, za zadnie nogi wiszące, drżą i szklanymi patrząc w niego oczyma, zdają się mówić: „Oto jest ten, co nas miłego pozbawił żywota!” Stare zajęczyce straszą młode zajączki krwawym jego imieniem. Wilki na Polesiu, zwiedziawszy się o nim, wyją nocami głucho lub z nadmiernego przerażenia dostają wścieklizny. W domu ma oswojonego głuszca, który mu siada na ramieniu i dzióbkiem cukier z ust mu wyjmuje, jak kanarek albo oswojona aktorka.

Takie to są straszliwe przewagi tych straszliwców, godnych opowieści Coopera. Tak się zrośli z puszczą i z dzikim zwierzem, że używają nawet mowy innej niż ludzie nie mający na rękach krwi.

Powiada taki:

- Nie mogę dziś przyjść do klubu, bo moja żona bardzo „kniazi” (!)

Albo też:

- Spojrzyj pan, jaki „talerz” ma ta pani (!)

Jeden zając wie, o czym taki myśli.

Pisane posoką opowieści tych ludzi wprawiają mnie w oszołomienie. Odczytuję namiętnie wszystkie łowieckie historie, a z prawdziwym zachwytem sprawozdania o urzędowych polowaniach w Puszczy Białowieskiej. Wyobrażam sobie, jak się to ślicznie odbywa: oto wszystkie zające są wytresowane, każdy ma swój numer, jak u dentysty, a pan leśniczy nic, tylko mruga. Wtedy taki zając z Dygasińskiego, stary wyga, okiem łypnie w lewo, potem w prawo i już wszystko wie; przerażenie udając wali wprost na ministra rolnictwa, swego najwyższego przełożonego. Minister jeszcze nie strzelił, a to bydlę już „ruluje” i udaje umarłego, bo minister nie może chybić. Czasem się zdarzy, że jaki zapalczywy cudzoziemski dygnitarz trafi naprawdę i nic to, że krzywdzi mądre stworzenie, ale psuje cały porządek polowania. Na takich to polowaniach przywiązuje się do gałęzi wypchanego głuszca i ściga się go sznurkiem po strzale, śpiew zaś głuszca udaje w krzakach urzędnik niższej rangi. Wydało się to niedawno. kiedy zbyt lojalnie nastrojony „głuszec”, lecąc po strzale z gałęzi, zawołał ludzkim głosem:

- Padam do nóg panu ministrowi!

Piękne to są historie, które się czyta z ukontentowaniem. Stąd zawiść moja, że tylu pisarzy strzela grubą zwierzynę, a ja małe głupstwa. Nie jest jednak ze mną aż tak źle, albowiem i ja mam „zwierza” na rozkładzie, czym postanowiłem się pochwalić, aby przecie pozostała jakaś pamiątka po wielkich łowach na te czasy, kiedy już wszystkie lasy zostaną wycięte. Albowiem im dalej w las, tym więcej Anglików.

Czasem mniemasz, że się na brodatego w puszczy natknąłeś tura, a to tylko miły Gedale Tartak, wielki handlarz drzewa, już prawie Anglik.

„Drzewa moje ojczyste… ileż w waszej ciszy upolowałem dumań, gdy w dzikim ostępie, zapomniawszy o łowach, usiadłem na kępie…’’

Tak… tak…

Na srom bobrowy! Na niedźwiedzie sadło! (To z Krzyżaków). Muszę opowiedzieć, jak zabiłem mego „pierwszego zająca”. Wprawdzie ten pierwszy był też i ostatnim, ale w pamiętnikach zawsze tak się pisze: „Mój pierwszy tygrys”.

Fakt ten, który mną wstrząsnął na długie lata, zdarzył się na Podolu, czasu wojny. Tam to rozlałem krew dzikiego zwierza w walce honorowej, choć nieco nierównej, bo zając wcale na mnie nie dybał. Mówię, bom smutny… Nieopatrzni przyjaciele zaprosili mnie na prawdziwe polowanie do prawdziwego lasu, na wzmiankę bowiem o strzelaniu takie robiłem miny, jak gdybym od kołyski nie rozstawał się ze strzelbą. To trzeba przyznać, że istotnie mam wyborną minę łowcy słoni lub tępiciela bizonów: mars na twarzy, bardzo bystrej i jakby drapieżnej, sokole oko, zacięte w milczeniu usta i rozdęte chrapy, jak gdyby wietrzące krew. Ponieważ w teatrze przez długie lata przywykłem do strzałów, przeto huk - prócz wielkiego wstrząsu - zbytniego nie czynił na mnie wrażenia, Z lekkim niepokojem wziąłem do rąk fuzję, dokładnie poinformowany z myśliwskich malunków Mackiewicza, którą stroną się strzela i - jadę na polowanie.

Jechać to każdy potrafi, tylko polować nie każdy; słyszałem zaś kiedyś jednym uchem, że na polowaniach obowiązują jakieś dziwne obyczaje, przepisy i srogie nakazy, że jednak przy niejakim sprycie wszystkiego na świecie dowiedzieć się można, postanowiłem chytrze wyłudzić przez drogę od mojego towarzysza, wybornego strzelca, kilka fachowych tajemnic. Zacząłem przeto rozmowę okrężną, niby tak sobie, z nudów.

- Śliczny czas - powiadam - w taką pogodę zające lubią wychodzić gromadą. Pamiętam, kiedy w takim właśnie czasie byłem w Indiach…

- To pan był w Indiach?

- Strzelało się trochę po świecie… W Polsce jednak polowania są chyba najpiękniejsze, Dzisiejsze wprawdzie to drobiazg…

- Tego nie powiedziałbym. Są tu lisy, a może być i wilk…

- Wilk? Pan łaskawie żartuje?

- Bynajmniej. Ale co to? Czy panu zimno? Czemu pan tak drży?

- Zimno? Mnie? Cha, cha! Mnie się zarobiło gorąco na myśl, że tu można zakatrupić wilka! Prawdę jednak powiedziawszy miałbym dziś ochotę na parę zajączków. Łatwy to wprawdzie strzał i zwierzyna też psa warta, ale wesoło się przynajmniej strzela. Jaką pan ma metodę w strzelaniu do zajęcy?

- Jak to… metodę? Co pan przez to rozumie?

- No, jak by to powiedzieć? Czy pan woli strzelać do zająca w biegu, czy też do siedzącego?

Towarzysz spojrzał na mnie przeciągłym i jakby cokolwiek zdumionym spojrzeniem.

- A pan? - pyta.

- Ja? To zależy. Wedle najnowszych teoryj racjonalnego polowania powinno się raczej strzelać do zająca spokojnie siedzącego, bo to i ceł pewniejszy, i nie denerwuje się niepotrzebnie biednej zwierzyny. Zając zgoniony jest gorszy w smaku, czuć go wiatrem, nie mówiąc już o tym, że myśliwy, goniąc za tak szybkim jak zając zwierzęciem, traci wiele szans.

Towarzysz spojrzał na mnie spode łba i widzę wyraźnie, że jest zdumiony trafnością moich intuicyjnych’ zresztą spostrzeżeń. Walę przeto dalej:

- Ja, proszę pana, trzymam się niemalże niezmiennie jednej metody: dopuszczam zająca na trzy, cztery kroki, bo wtedy strzał jest bezwarunkowo śmiertelny.

- Niesłychane! - zdumionym głosem wykrzyka ów dobry człowiek.

- O tak. I wtedy strzał „na komorę” jest prawie że matematyczny.

Zaryzykowałem tę „komorę” na podstawie literatury, widocznie z mimowolnym powodzeniem, bo mój towarzysz, chociaż wyborny myśliwy, lecz zapewne mało otrzaskany z literaturą fachową, musiał się dowiedzieć o rzeczy dla siebie nowej; przystanął i zaczął mi się pilnie przypatrywać.

Pokraśniałem z zadowolenia i łgałem z kopyta:

- Bardzo też lubię strzelać „z kolana”.

- Na Boga! Jak się to robi?

Widzę jasno, że człowiek nie czytał nigdy powieści największego myśliwca wszystkich czasów, Karola Maya, który najmniej ze sto razy wybornego tego użył sposobu w amerykańskich pampasach. Krwawy ten figiel na tym polega, że myśliwy lub człowiek ścigany przez Komanczów, udając, że spokojnie patrzy w inną stronę, ledwie widocznym ruchem kładzie karabin na kolanie i nagle wali z niego w gąszcz krzaków, w których zauważył albo ruch podejrzany, albo też leciutki w nich usłyszał szmer. Przeto wyjaśniam to mało oczytanemu człowiekowi:

- Jest to sposób trudny wprawdzie, niemniej jednak mimo swej grozy dowcipny. Kładę się na trawie, udając wyrazem twarzy i sarkastycznym uśmiechem, że mnie polowanie nic nie obchodzi, że się tu znalazłem przypadkiem, jako spokojny przechodzień lub coś podobnego. Im kto częściej bywał w teatrze, tym wyborniej to uda. Otóż niewinny ten podstęp ogromnie łudzi zwierzęta tak poczciwe jak zające, które widząc spokojnego przechodnia, co odpoczywa znużony, omijają nie znających tej gry myśliwych, a całą gromadą walą na niego. Ha!

- A on, cóż on wtedy?

- On, czyli w tym wypadku ja, niby spoglądam w inną stronę, niewidocznie układam fuzję na kolanie i nim się biedna, a tak dowcipnie oszukana zwierzyna spostrzeże, kładę trupem pięć, sześć do dziesięciu sztuk. Później to i zając nawet pojmie, w czym rzecz. Jeden lis nie da się na to nabrać.

- Jakże więc pan poluje na lisy?

- Zwykle z drzewa.

- Przepraszam, ale nie dosłyszałem… Jak?

- Z drzewa. To przecie bardzo proste: lis patrząc nerwowo w dół i na boki mało zazwyczaj zwraca uwagi na to, co się ponad nim odbywa, cóż tedy łatwiejszego, jak strzelić mu w łeb z góry, oczywiście też na komorę, gdyż, jak panu zapewne wiadomo, zwierzę to, ranne tylko, może być niebezpiecznie.

Musiałem zrobić dubleta, z jednej lufy utłukłszy lisa, z drugiej palnąłem „w sam łeb wojewody” - mojego towarzysza - bo mocno pobladnął. Chciałem mu jeszcze wyjaśnić mój sposób polowania na dziki za pomocą granatów ręcznych, co mi właśnie w tej chwili jak genialne olśnienie przyszło do głowy, nie zdążyłem jednakże, on bowiem, wlepiwszy wzrok w moją strzelbę i obchodząc mnie z daleka, począł nerwowo żegnać się ze mną.

- Tu, zdaje się, jest pańskie stanowisko - rzekł.

Wiedziałem, że ma być moim sąsiadem na linii, więc mu powiadam, choć bez chełpliwości:

- Miło mi, że pan stojąc obok będzie mógł zobaczyć, że są jeszcze w Polsce ludzie, co umieją strzelać.

- Tak, tak… - odrzekł mi dziwnym głosem i poszedł; co jednak krok uczynił, to się obejrzał i zdumionymi w moją stronę łypał oczyma. Nagle ni stąd, ni zowąd coś go poderwało, bo zaczął gonić przed siebie, jakby przed śmiercią uciekał, i gdzieś w oddali zniknął mi z oczu.

Dałem mu łupnia! - rzekłem sobie za Zagłobą.

Kiedy zostałem sam z nieporównanymi łowieckimi metodami, uczyniło mi się nieswojo. Pragnąłem zastosować niezawodny sposób upolowania lisa, wspiąć się na drzewo i tam, na wysokościach, szczęśliwie przeczekać polowanie, aż do śniadania oczywiście. Nie wypadało jednak uczynić tak myśliwcowi, przed którym tygrysy w Indiach padały na twarz, skomląc o zmiłowanie. „Niech się dzieje wola nieba”, co też z piorunów strzela.

Po lesie zaczęło grzmieć i hukać. Nie przypuszczałem, że dostojny sędziwy las może nagłemu ulec obłędowi… Jacyś dobrzy ludzie z niewiadomej uciechy darli się wniebogłosy lub porykiwali groźnie, tłukąc kijami o pnie niewinnych drzew, zdumionych nagłym szaleństwem leniwych zazwyczaj kmiotków. Zacząłem się zastanawiać, czy przypadkiem do moich obowiązków myśliwca nie należy robienie opętanego wrzasku. Doświadczenie jest dobrą rzeczą, sama strzelba nie wystarczy. Musiały to doświadczenie mieć też i zające, przekonawszy się bowiem od jednego spojrzenia, że mają do czynienia z człowiekiem wybitnie łagodnym. zrobiły sobie przez moje stanowisko bezpieczny gościniec i przebiegały tuż obok mnie, mrugając porozumiewawczo wyłupiastymi oczyma. Nie mogłem się dość nadziwić miłemu sprytowi tych łagodnych zwierząt i z wielkim na ten pochód patrzyłem zaciekawieniem. Wszystko jednak, u licha, ma swoje granice, mogłem być wyrozumiały, nie mogłem jednak ścierpieć lekceważenia. Człowiek nie może pozwolić na to, by mu urągał zając. Strzeliłem w górę dla postrachu i dla ostrzeżenia, zdaje mi się jednak, że najbardziej nastraszyłem siebie, gdyż serce we mnie zajęczą poczęło skakać modą… Moje zające przyśpieszyły kroku, ale nie tak bardzo. Tymczasem hałłakujący kmiotkowie, weseli i rozkrzyczani wielce, zbliżyli się ku mnie, co było dowodem niewątpliwej z ich strony odwagi, zważywszy, że ja, wyraźnie ja, dzierżyłem w ręku strzelbę. Niewątpliwie bezpieczniej jest spotkać w dżungli tygrysa niż mnie w polskim lesie ze strzelbą.

Zdawało mi się, że już wszystkie zające zdołały się przemycić szczęśliwie przez mój przesmyk, odetchnąłem przeto, nie splamiwszy się krwią Bożego stworzenia. Las jest jednak pełny niespodzianek. Oto jakiś wielki, nawet ogromny zając, stary zapewne, może nawet paralityk, gnał w moją stronę. Za nim biegł piekielny wrzask i gromkie życzenia nagłej śmierci ze strony rozbawionych figlarnie kmiotków. Kłapouch był ogłupiały albo też, choć praktyk, źle mnie osądził, że nie usiłował przejść bezpiecznie pomiędzy moimi nogami. Krzyknąłem przyjaźnie, a ten bałwan skręcił w obłąkanym skoku i biedaczysko tak wyrżnął łbem o drzewo, że go zamroczyło. Wykopyrtnął się, jakby w niego piorun uderzył. Było mi go żal serdecznie, taki jednak zbrodzień siedzi w człowieku, że oszalałem. Zagrała we mnie krew stu myśliwskich pokoleń, co się z lutym zmagały turem, uderzyła mi do młodej głowy - ha! - jak wino - tak że się poczułem zamroczony jako ten właśnie zając. Tygrysim skokiem przypadłem do zwierza i - o hańbo, o dzikości, w każdym z nas utajona! - strzeliłem. Zając nie dał nawet poznać po sobie, że to zauważył, zlekceważył mnie nawet po śmierci. A jednak Demokryt, który znał mowę wszelakiego zwierza, byłby usłyszał cichy szept: „Bądź przeklęty”.

Ile razy spożywam zająca, słyszę ten głos Jestem mordercą, który zachował resztki sumienia.

Nie będę zgoła niepotrzebnie dodawał, że zdumienie ludzkie na widok mego zająca było tak wielkie jak las. Szeptali myśliwcy pomiędzy sobą spoglądając to na nieboszczyka, to znów na mnie.

Mój towarzysz, któremu zdradziłem tak wyborne metody łowiectwa, ucałował mnie, potem pyta:

- Jak go pan zabił?

- Z odległości jakichś trzystu kroków, celując tylko kilkanaście minut, chociaż podskakiwał, szelma, aby mi strzał utrudnić.

Tamten podniósł tylko oczy ku niebiosom i mowę mu odebrało. Ja jednak znałem prawo myśliwca do łgarstwa. Od tego jednak czasu, nie chcąc sławy mojej mołojeckiej na szwank narażać, nie poluję już nigdy, trudno bowiem przypuścić, aby się znalazł na świecie drugi taki zając, galant wielki, który by dla mojej satysfakcji popełnił samobójstwo. Hej, już nie ma takich zajęcy!



SemiPD-icon.svg Works by this author are in the public domain in countries where the copyright term is the author's life plus 65 years or less. cs | de | en | eo | es | fr | he | pl | ru | zh
  ▲ top